Sáng kiến kinh nghiệm môn lịch sử lớp 8 – hướng dẫn hs thu thập thông tin

Sáng kiến kinh nghiệm môn lịch sử lớp 8 – hướng dẫn hs thu thập thông tin

ĐỀ TÀI:
HƯỚNG DẪN HỌC SINH THU THẬP THÔNG TIN
TỪ KÊNH HÌNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA LỊCH SỬ 8
PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM

A. ĐẶT VẤN ĐỀ ( Lý do chọn đề tài )
Như chúng ta đã biết: Công cuộc cải cách giáo dục đã và đang được triển khai ở các trường phổ thông, đòi hỏi đồng thời tiến hành cải cách hệ thống giáo dục, về nội dung phương pháp dạy…
Các bộ môn về khoa học xã hội trong đó có bộ môn lịch sử ngày càng được nhận hức đúng vai trò và ý nghĩa của nó trong đo việc đào tạo thế hệ trẻ. Những biến chuyển to lớn sâu sắc trong thời đại chúng ta càng chứng tỏ sự đổi mới phương pháp dạy học là yếu tố quyết định đến sự thành công của một giờ học, tạo niềm hứng thú, say mê, tìm tòi cho học sinh. Trong đó vấn đề khai thác triệt để thông tin trong sách giáo khoa trong quá trình giảng dạy là vấn đề cốt lõi, quyết định đến chất lượng của một giờ dạy. Trong số những thông tin đó, việc khai thác những thông từ các hình ảnh không những tái hiện lại sự kiện đã xảy ra, mà còn có tác dụng gây hứng thú cho học sinh, làm cho các em thích học lịch sử hơn.
Bản thân tôi là một giáo viên dạy lịch sử. Trong suốt thời gian ra trường và nhận công tác tôi cảm nhận rằng lịch sử là một môn khoa học bởi nó đảm đương sứ mệnh, nhiệm vụ của một nhà nghiên cứu. Nó trau dồi cung cấp cho thế hệ trẻ những hiểu biết về quá khứ, hiện tại và tương lại – đó lá tất cả nhứng gì mang giá trị vật chất và giá trị tinh thần mà nó đã và đang diễn ra trong thưòi gian không kể ngắn dài. Đặc biệt môn lịch sử lại là môn học rất được chú trọng ở các nhà trường phổ thông nói chung và Trung học cơ sở nói riêng. Thông qua bài giảng, người thầy có thể giúp cho học sinh nắm được sự phát triển của xã hội loài người, những quy luật của xã hội, sự hưng thịnh, suy vong của một đất nước, những truyền thống lịch sử, những giá trị văn hóa của một dân tộc hoặc là của cả thế giới. Để từ đó giáo dục cho học sinh lòng yêu quê hương, đất nước, niềm tự hào dân tộc, tiếp thu và phát huy di sản văn hóa của nhân loại với những giá trị nhân văn truyền thống.
Để làm được điều đó, trong những năm qua chúng ta đã có nhiều chuyên đề về thay sách giáo khoa, về phương pháp giảng dạy. Nhiều bài giảng đã kết hợp nhuần nhuyễn các họat động của Thầy và trò, phát huy tính tích cực, sự làm việc của học sinh, các em có hứng thú sôi nổi trong học tập. Giáo viên thì đã tái tạo lại không khí lich sử, hướng dẫn và phân tích sâu sắc về bản chất của các sự kiện. Tuy nhiên, chưa có một chuyên đề nào hướng dẫn sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa trong quá trình giảng dạy lịch sử, mà chủ yếu là giáo viên tự tìm tòi những thông tin về kênh hình đó thông qua những tài liệu lịch sử hoặc từ những nguồn thông tin khác. Điều này còn bất cập nhiều khi không thống nhất về cách hiểu.
Đói với học sinh, việc các em có thể tự mình nắm bắt được những thông tin từ các hình ảnh trong sách giáo khoa là một điều quá khó.
Từ những lí do trên, tôi đã chộn đề tài “ Hướng dẫn học sinh thu thập thông tin từ kênh hình trong sách giáo trong quá trình học tập môn lịch sử 8 – Phần lịch sử việt nam”
Đây là đề tài mà tôi đã nung nấu và viết thành Sáng kiến kinh nghiệm trong các năm học 2009 – 2010; 2010 -2011.
Với thời gian suy nghĩ còn hạn chế, tôi rất mong được sự bổ sung góp ý kiến của nhà nghiên cứu chuyên môn và các đồng nghiệp để đề tài này mang nhiều tính khả thi trong quá trình giảng dạy lịch sử.

II- GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ ( NỘI DUNG SKKN ).
1- Cơ sở lí luận của vấn đề:
Xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ, đặc trưng của bộ môn Lịch sử và yêu cầu đổi mới giáo dục, cũng như thực tiễn dạy học bộ môn, việc biên soạn SGK Lịch sử THCS có nhiều đổi mới về nội dung và phương pháp. Sách giáo khoa Lịch sử hiện nay được biên soạn không chỉ là tài liệu của giáo viên mà còn là tài liệu học tập của học sinh theo định hướng mới. Đó là, học sinh không phải học thuộc lòng SGK mà cần tìm tòi, nghiên cứu những sự kiện có trong SGK dưới sự tổ chức, hướng dẫn, giúp đỡ của giáo viên. Từ đó, các em tự hình thành cho mình những hiểu biết mới về lịch sử. Do đó, những thông tin trong SGK một mặt được trình bầy dưới dạng nêu vấn đề để học sinh suy nghĩ, Mặt khác, kèm theo các thông tin là những câu hỏi, bài tập, yêu cầu học sinh thực hiện các hoạt động học tập khác nhau, trong đó đặc biệt tăng đáng kể số lượng kênh hình. Kênh hình trong SGK không chỉ minh họa, làm cơ sở cho việc tạo biểu tượng lịch sử mà còn là một nguồn cung cấp kiến thức cho học sinh. Bên cạnh đó, một số bài viết trong SGK còn có nhiều nội dung để ngỏ, chưa viết hết, yêu cầu học sinh thông qua làm việc với tranh ảnh, sơ đồ, bản đồ… sẽ tìm tòi, khám phá những kiến thức cần thiết liên quan đến nội dung bài học
2- Thực trạng của vấn đề.
Kênh hình trong SGK lịch sử gồm nhiều loại: bản đồ, sơ đồ, hình vẽ, tranh ảnh lịch sử. Mỗi loại có một phương pháp sử dụng riêng. Song tựu trung lại có thể sử dụng trong trình bầy kiến thức mới, củng cố khiến thức đã học, ra bài tập về nhà và trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh.Riêng đối với hình vẽ, tranh ảnh lịch sử lại có hai dạng : Dùng để minh họa cho kênh chữ hoặc với tư cách là nguồn cung cấp thông tin, kiến thức cho người học.
Sự phong phú, đa dạng của kênh hình trong SGK như vậy, đòi hỏi giáo viên khi sử dụng phải linh hoạt, sáng tạo. Ví dụ, đối với những kênh hình được trình bầy với tư cách để minh họa cho kênh chữ thì việc sử dụng chúng cũng chỉ dừng lại ở việc minh họa nhằm làm cho nội dung bài giảng sinh động, phong phú, hấp dẫn hơn. Giáo viên không sử dụng chúng trong củng cố bài học hay trong kiểm tra, đãnh giá kết quả học tập của học sinh. Khi sử dụng những kênh hình loại này, giáo viên không đặt vấn đề bằng các câu hỏi gợi mở để học sinh giải quyết vấn đề. Giáo viên cũng không nên cho học sinh đứng lên thuyết trình về nội dung của kênh hình đó, vì nó vượt quá sức của các em. Giáo viên có thể giao nhiệm vụ cho học sinh về nhà tìm hiểu trước nội dung của chúng để các em có biểu tượng ban đầu về các sự kiện , hiện tượng, nhân vật lịch sử… thể hiện trong kênh hình. Tuy nhiên, đây là một việc làm khó khăn đối với học sinh vì việc tìm kiếm tài liệu không phải dễ dàng, nhất là đối với học sinh miền núi. Do vậy, khi giao nhiệm vụ cho học sinh, giáo viên phải tùy vào tong điều kiện , hoàn cảnh học tập của học sinh để vận dụng cho phù hợp.
Trong giờ giảng bài mới , vì điều kiện thời gian không cho phép nên giáo viên chỉ tập trung giới thiệu, thuyết minh một số hình vẽ, tranh ảnh ( nếu như bài học có nhiều tranh ảnh), còn những hình ảnh khác, giáo viên chỉ nên dừng lại ở việc giới thiệu cho học sinh quan sát và sơ lược một vài nết chính để học sinh nắm được biểu tượng ban đầu về chúng mà thôi. Nội dung thuyết minh kênh hình phảI phong phú, sinh động hấp dẫn, kết hợp với lời nói truyền cảm sẽ có sức thuyết phục cao đối với học sinh, tạo nên ở các em những xúc cảm thực sự, nội dung bài giảng vì thế cũng sinh động, hấp dẫn hơn, học sinh trở nên yêu thích việc học tập môn Lịch sử hơn.
Thông thường, kênh hình nói chung và hình vẽ, tranh ảnh nói riêng được trình bày với tư cách là nguồn cung cấp thông tin, kiến thức, được in kèm theo câu hỏi để học sinh tự “ làm việc ” với SGK dưới sự hướng dẫn của giáo viên, nhằm rút ra những kiến thức lịch sử nhất định. Để sử dụng tốt loại kênh hình này, trước hết giáo viên phải xác định rõ nội dung lịch sử được phản ánh qua hình vẽ, tranh ảnh… Tiếp đó, giáo viên phải dự kiến và xác định phương pháp sẽ sử dụng chúng trong tong bài cụ thể. Phương pháp này thường hay sử dụng trong dạy học đối với loại kênh hình này là giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát ( đầu tiên là quan sát tổng thể rồi mới quan sát chi tiết ) kết hợp với miêu tả, phân tích, đàm thoại thông qua hệ thông câu hỏi gợi mở của giáo viên để học sinh tự rút ra được những kết luận . Ở đây, khi học sinh tìm hiểu nội dung kênh hình qua các câu hỏi gợi mở, giáo viên có thể tổ chức cho các em làm việc cá nhân hoặc theo nhóm hoặc cả lớp.
3 – Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề .
Trong chương trình lịch sử lớp 8 – Phần lịch sử Việt Nam có đầy đủ các loại: bản đồ, sơ đồ, hình vẽ, tranh ảnh lịch sử… Tuy nhiên, trong khuôn khổ đề tài này tôi chỉ giới thiệu phương pháp sử dụng một số bản đồ, sơ đồ, hình vẽ, tranh ảnh lịch sử tiêu biểu.
* Hình 84 – Quân Pháp tấn công Đại đồn Chí Hòa.


Hình 84 được sử dụng khi dạy mục I, ý 2 – Chiến sự ở Gia Định những năm 1859. GV cần cho HS quan sát kĩ bức tranh, gợi ý một số câu hỏi để các em thảo luận nhóm.
- Đại đồn Chí Hòa được xây dung nhàm mục đích gì?
- Cuộc chiến ở Đại đồn Chí Hòa diễn ra như thế nào?
- Vì sao Đại đồn Chí Hòa bị thất thủ nhanh chóng?
- Đại đồn Chí Hòa thất thủ dẫn dến hậu quả gì?
* Hình 86 -Lược đồ những địa diểm nổ ra khởi nghĩa ở Nam kì ( 1860- 1875)


Lược đồ này được sử dụng khi dạy mục II – Cuộc kháng chiến chống pháp từ năm 1858 đến năm 1873. GV giới thiệu khái quát lược đồ, hướng dẫn HS quan sát kết hợp với theo dõi nội dung SGK để thảo luận một số câu hỏi sau:
- Quan sat lược đồ, em thấy quy mô các cuộc khởi nghĩa diễn ra như thế nào?
- Kết hợp với lược đồ và SGK em hãy chỉ ra những địa điểm có các cuộc khởi nghĩa lớn?
- Kết quả của các cuộc khởi nghĩa này?
- Em có nhận xét gì về phong trào kháng Pháp của nhân dân sáu tỉnh Nam Kì?
Trên cơ sở ý kiến của HS, GV cần chốt những nội dung cơ bản và định hướng để HS chỉ ra được những đặc điểm của cuộc kháng chiến.
* Hình 91 – Công sự phòng thủ Ba Đình



* Hình 92 – Lược đồ vị trí Mã Cao


Lược đồ này có thể sử dụng sau khi GV lược thuật cuộc tấn công vây hãm Ba Đình của Pháp, nghĩa quân phải mở đường máu rút lên Mã Cao, trong Mục II, ý 1 – Khởi nghĩa Ba đình (1886 – 1887 ). GV chỉ giới thiệu cho HS Mã Cao là căn cứ nghĩa quân tiếp tục chiến đấu sau khi rút khỏi Ba Đình.
* Hình 95 – Lược đồ căn cứ Hương Khê


Lược đồ này được sử dụng khi dạy mục II, ý 3 – Khởi nghĩa Hương Khê
( 1885 – 1895 ). Khi sử dụng, trước hết GV giới thiệu khía quát lược đồ, hướng dẫn HS quan sát, kết hợp với SGK và gợi mở:

Liveshow hot trên truyền hình:
Lich phat song giong hat viet nhi  -  Lịch cắt điện hà nội tháng 5 - Thời tiết hà nội 3 ngày tới